Michał Heromiński

Polska otwarta na innowacje

 

Prezydent Andrzej Duda podpisał kilka dni temu tzw. drugą ustawę o innowacyjności.
Projekt przygotowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego ma na celu poprawę otoczenia prawnego działalności innowacyjnej i realizuje założenia Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR). Podobnie jak tzw. pierwsza ustawa o innowacyjności likwiduje kolejne obszary ograniczające innowacyjność w polskiej gospodarce.

Zmiany wprowadzone ustawą należy pozytywnie ocenić. Obejmują one najistotniejsze obszary z punktu widzenia prowadzenia działalności innowacyjnej oraz komercjalizacji wyników badań naukowych. Ustawa wprowadza doniosłe zmiany w kilku kluczowych obszarach.

Po pierwsze, ustawa przewiduje zwiększenie ulgi podatkowej na działalność badawczo-rozwojową (B+R) oraz rozszerzenie katalogu kosztów, które kwalifikują się do takiej ulgi. Wspomniana ulga polega na prawie do odliczenia od podstawy opodatkowania określonej kwoty kosztów uzyskania przychodów poniesionych przez przedsiębiorcę na działalność badawczo-rozwojową (kosztów kwalifikowanych). Ustawa podwyższa do 100% kwoty maksymalnego odliczenia kosztów kwalifikowanych na działalność B+R od podstawy obliczenia podatku.

Warto przy tym zwrócić uwagę, że dla przedsiębiorców mających status centrum badawczo-rozwojowego kwota maksymalnego odliczenia wynosić ma 150%. Rozszerzenie katalogu kosztów kwalifikowanych polega z kolei m.in. na zaliczeniu do tej kategorii należności i składek na ubezpieczenia społeczne opłacane z tytułu m.in. stosunku pracy, należności z tytułu umów o dzieło oraz umów zlecenia oraz składki na ubezpieczenia społeczne opłacane z tytułu tych należności czy wydatków na sprzęt specjalistyczny wykorzystywany w prowadzonej działalności B+R, który jednocześnie nie może być zakwalifikowany jako środki trwałe.

Co więcej, twórcy ustawy dają także możliwość korzystania z ulgi części przedsiębiorstw, które działają poza specjalnymi strefami ekonomicznymi.

Powyższe zmiany mają istotne znaczenie praktyczne i zmierzają m.in. do wyeliminowania istniejących wątpliwości, związanych z możliwością zaliczania takich wydatków jako kosztów kwalifikowanych. Zmiany ustawowe stanowią jeden z podatkowych instrumentów zachęcania przedsiębiorców do zwiększania nakładów ponoszonych na działalność badawczo-rozwojową.

Kolejnym podatkowym instrumentem wspierania innowacyjności ma być wydłużenie okresu wyłączenia tzw. podwójnego opodatkowania funduszy venture capital, prowadzących działalność w formie spółek kapitałowych i komandytowo-akcyjnych. Możliwość wyłączenia podwójnego opodatkowania dotyczy zysków osiąganych przez fundusze venture capital z tytułu zbycia udziałów lub akcji, nabywanych w latach 2016 ‒ 2023 w ramach działalności inwestycyjnej tych funduszy.

Wyłączenie opodatkowania wprowadziła już ustawa z dnia 25 września 2015 roku, o zmianie niektórych ustaw w związku ze wspieraniem innowacyjności, jednakże jedynie w okresie 2016 – 2017. Powyższe zmiany mają zapewnić większe wsparcie funduszom venture capital inwestującym w innowacyjne projekty. Wydłużenie okresu, w którym możliwe jest zwolnienie z podwójnego opodatkowania to ukłon w stronę funduszy, których horyzont inwestycyjny jest zdecydowanie dłuższy niż dwa lata.

Jednak z drugiej strony w dalszym ciągu pozostają aktualne wątpliwości podnoszone już przy okazji dyskusji nad ustawą, która jako pierwsza wprowadziła możliwość zwolnienia z podatku. W zakresie omawianego zwolnienia podatkowego nie istnieje ugruntowana praktyka organów podatkowych, zatem ciężar zarządzania ryzykiem podatkowym spadnie na inwestorów. Jest on tym większy, że definicja funduszu venture capital oraz ustawowe przesłanki zwolnienia z podwójnego opodatkowania mogą budzić wątpliwości interpretacyjne. Warto w tym miejscu wspomnieć także, iż zwolnienie nie dotyczy wcześniejszego okresu, a więc i funduszy venture capital inwestujących przed rokiem 2016. Ma to istotne znaczenie bowiem w 2014 roku podatkiem od osób prawnych objęta została w Polsce spółka komandytowo-akcyjna, czyli najpopularniejsza na świecie forma prawna działalności funduszy typu venture capital.

Warto wspomnieć, że planowane jest także tzw. utworzenie sądów patentowych (ds. własności intelektualnej) jako odrębnych wydziałów w sądach apelacyjnych. Ze względu na specjalistyczny charakter planowanej zmiany, wskazany powyżej obszar wyłączono spod regulacji ustawy. Prace w tym zakresie koordynuje Ministerstwo Sprawiedliwości. W toku dyskusji nad zapisami ustawy zgłoszono także interesujący pomysł, jakim jest wprowadzenie tzw. patent box, czyli preferencji podatkowej polegającej na obniżeniu stawki podatkowej od przychodów osiąganych z patentów oraz innych praw własności intelektualnej. Analogiczne rozwiązanie funkcjonuje w wielu europejskich krajach jak Włochy czy Wielka Brytania. Patent box może zwiększyć liczbę patentów generujących przychody. Także i w tym przypadku ze względu na doniosłość proponowanej zmiany zdecydowano się nie wprowadzać omawianych rozwiązań do ustawy i prowadzić dalsze konsultacje, które zapewne zakończą się odrębnym projektem ustawy.

Trzecim obszarem, którego dotyczy ustawa, jest szkolnictwo wyższe. W tym zakresie ustawa przewiduje poszerzenie możliwości działania spółek celowych, tworzonych przez uczelnie i instytuty naukowe Polskiej Akademii Nauk. Wskazane spółki będą mogły, obok działalności komercjalizacyjnej, prowadzić również działalność gospodarczą, komplementarną do działalności komercjalizacyjnej. Proponowane zmiany zakładają także rozszerzenie pola działalności uczelni i instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk poprzez wprowadzenie możliwości tworzenia przez nie spółek kapitałowych, w celu realizacji przedsięwzięć z zakresu infrastruktury badawczej

Co istotne, ustawa umożliwia uczestnictwo partnerów biznesowych w takich przedsięwzięciach oraz korzystanie przez nich z infrastruktury badawczej należącej do partnerów naukowych. Wartym uwagi jest także poszerzenie katalogu możliwości ubiegania się o status centrum badawczo-rozwojowego przez przedsiębiorców. Omawiane zmiany stanowią zatem ustawowy instrument zachęcający środowiska naukowe i biznesowe do wzajemnej współpracy badawczo-rozwojowej i komercjalizacyjnej.

Czwartym obszarem są agencje rządowe odpowiedzialne za wpieranie działalności innowacyjnej. Ustawa przewiduje zmiany w funkcjonowaniu Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, poprzez poszerzenie zakresu i form działalności tej agencji rządowej. Zmiany dotyczące NCBiR polegają m.in. na poszerzeniu katalogu instrumentów wsparcia, z jakich korzystać może NCBiR. Ustawa umożliwia obok finansowania bezzwrotnego, także korzystanie z instrumentów zwrotnych (pożyczki, poręczenia oraz wsparcie kapitałowe), co z pewnością zwiększa elastyczność w realizacji zadań Centrum oraz przede wszystkim znacząco poszerza katalog instrumentów wspierania przedsiębiorców. Wsparcie finansowe w postaci instrumentów zwrotnych (szczególnie instrumenty kapitałowe, takie jak certyfikaty inwestycyjne, akcje lub udziały) akcentuje zmianę modelu funkcjonowania w zakresie udzielanego wsparcia oraz sprawia, że NCBiR będzie mógł występować na rynku w zupełnie nowej roli. Chodzi o tzw. fundusz funduszy (fund of funds), z jednej strony wpierający działalność innych funduszy venture capital, a z drugiej strony zachęcający inwestorów prywatnych do lokowania własnego kapitału w innowacyjne przedsięwzięcia dające szanse na wysoką stopę zwrotu, ale także obarczone wysokim ryzykiem.

Warto wspomnieć, że ustawa wprowadza zbliżone zmiany także w funkcjonowaniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. Tak samo jak w przypadku NCBiR poszerzono katalog instrumentów wsparcia PARP o instrumenty zwrotne, w tym instrumenty kapitałowe.

Uchwalona ustawa świadczy o tym, że administracja rządowa stara się wychodzić naprzeciw potrzebom zarówno instytucji naukowych, jak i prywatnych podmiotów prowadzących lub wspierających działalność innowacyjną. Warto odnotować, że druga ustawa o innowacyjności uchwalona została niewiele ponad rok po uchwaleniu pierwszej takiej ustawy, a w toku prac nad jej zapisami współpracował szereg organizacji społecznych i gospodarczych. Ograniczanie barier w prowadzeniu działalności innowacyjnej jest niezwykle istotne dla podniesienia konkurencyjności polskiej gospodarki. Szczególnie interesujące wydaje się wykorzystywanie w tym celu instrumentów podatkowych, poszerzanie katalogu instrumentów wsparcia stosowanych przez NCBiR oraz ułatwianie uczelniom i jednostkom naukowym wykorzystywania formy spółki prawa handlowego w prowadzonej działalności.

Warto, aby rozwiązania proponowane przez ministerstwo zmierzały do jak najszerszej integracji środowiska naukowego oraz przedstawicieli biznesu poprzez znoszenie barier we wzajemnej współpracy, a w szczególności poprzez umożliwienie elastycznego i łatwego uczestnictwa we wspólnych przedsięwzięciach naukowych nastawionych także na osiąganie zysku. Proponowana ustawa stanowi krok w tym kierunku a prace zmierzające do dalszego poprawiania otoczenia prawnego działalności innowacyjnej należy bez wątpienia kontynuować.

 


Michał Heromiński
Michał Heromiński
Ekspert CA KJ, radca prawny w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Warszawie. Obecnie prowadzi kancelarię prawną Heromiński i Wspólnicy. Wieloletni ekspert Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. 
< Powrót do listy Komentarze