Michał Heromiński

Dobra zmiana w otoczeniu prawnym działalności innowacyjnej

 

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przesłało do konsultacji publicznych projekt ustawy, która ma poprawić otoczenie prawne działalności innowacyjnej. Projekt opiera się na założeniach Białej Księgi Innowacji i ma na celu realizację założeń Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR). Proponowane zmiany, które należy pozytywnie ocenić, obejmują najistotniejsze obszary z punktu widzenia prowadzenia działalności innowacyjnej i komercjalizacji wyników badań naukowych.

Projekt ustawy, który trafił do konsultacji w ubiegłym tygodniu, wprowadza istotne zmiany w kilku obszarach. Po pierwsze, w projekcie przewiduje się zwiększenie ulgi podatkowej na działalność badawczo-rozwojową (B+R) oraz rozszerzenie katalogu kosztów, które kwalifikują się do takiej ulgi. Wspomniana ulga polega na prawie do odliczenia od podstawy opodatkowania określonej kwoty kosztów uzyskania przychodów poniesionych przez przedsiębiorcę na działalność badawczo-rozwojową (kosztów kwalifikowanych). Ministerstwo proponuje przedsiębiorcom podwyższenie do 100% kwoty maksymalnego odliczenia kosztów kwalifikowanych na działalność B+R od podstawy obliczenia podatku. Warto przy tym zwrócić uwagę, że dla przedsiębiorców mających status centrum badawczo-rozwojowego kwota maksymalnego odliczenia przewidziana w projekcie wynosić ma 150%. Rozszerzenie katalogu kosztów kwalifikowanych polega z kolei na zaliczeniu do tej kategorii wydatków na sprzęt specjalistyczny wykorzystywany w prowadzonej działalności B+R, który jednocześnie nie może być zakwalifikowany jako środki trwałe. Zmiana powyższa ma doniosłe znaczenie praktyczne i zmierza do wyeliminowania istniejących w praktyce wątpliwości, związanych z możliwością zaliczania takich wydatków jako kosztów kwalifikowanych.

Co więcej, twórcy ustawy dają także możliwość korzystania z ulgi części przedsiębiorstw, które działają poza specjalnymi strefami ekonomicznymi. Inną ważną zmianą jest wydłużenie okresu wyłączenia tzw. podwójnego opodatkowania funduszy kapitałowych venture capital, prowadzących działalność w formie spółek kapitałowych i komandytowo-akcyjnych. Wyłączenie podwójnego opodatkowania dotyczy zysków osiąganych przez fundusze kapitałowe z tytułu zbycia udziałów lub akcji, nabywanych  w latach 2016‒2023 w ramach działalności inwestycyjnej funduszy kapitałowych. Powyższe zmiany mają zachęcić przedsiębiorców do zwiększenia nakładów na działalność badawczo-rozwojową oraz zapewnić większe wsparcie funduszom venture capital inwestującym w innowacyjne projekty. Wartą uwagi propozycją jest wreszcie poszerzenie katalogu możliwości ubiegania się o status centrum badawczo-rozwojowego przez przedsiębiorców.

Drugim obszarem, którego dotyczy projekt ustawy, jest szkolnictwo wyższe. Proponowane zmiany zakładają rozszerzenie pola działalności uczelni poprzez wprowadzenie możliwości tworzenia przez nie spółek kapitałowych. Ministerstwo przewiduje także zwiększenie zakresu działania spółek celowych, tworzonych przez uczelnie, instytuty badawcze i instytuty naukowe Polskiej Akademii Nauk. Wskazane spółki zgodnie z założeniem projektu będą mogły, obok działalności komercjalizacyjnej, prowadzić również działalność gospodarczą. Ponadto projekt otwiera możliwość współtworzenia spółek kapitałowych przez uczelnie, instytuty badawcze i instytuty naukowe PAN w celu realizacji przedsięwzięć badawczo-rozwojowych. Co istotne, projekt umożliwia uczestnictwo w takich przedsięwzięciach partnerów gospodarczych.

Trzecim segmentem działalności innowacyjnej, który ma objąć nowa regulacja, są akademickie inkubatory przedsiębiorczości i centra transferów technologii. Twórcy ustawy proponują znaczne obniżenie kosztów (o 50%) związanych z uzyskaniem ochrony z zakresu prawa własności przemysłowej. Konieczność uiszczania opłat w dotychczasowej wysokości od zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego czy wzoru przemysłowego dla wielu podmiotów, w szczególności tych będących na początku działalności, jest obecnie sporym wyzwaniem. Dlatego wszystkie działania skutkujące obniżeniem kosztów dla jednostek wspierających innowacyjność należy ocenić pozytywnie. Wydaje się jednak, że przywilej ponoszenia niższych kosztów powinien dotyczyć o wiele szerszej grupy podmiotów, w tym mikroprzedsiębiorców czy przedsiębiorstw typu start-up. Nie tylko bowiem akademickie inkubatory przedsiębiorczości i centra transferów technologii, ale również najmniejsze przedsiębiorstwa są jednostkami o ograniczonych zasobach finansowych i – co za tym idzie – mają ograniczone możliwości w korzystaniu z ochrony swojej działalności innowacyjnej. W obszarze prawa własności przemysłowej projekt MNiSW przewiduje także zmianę podmiotów uprawnionych do występowania przed Urzędem Patentowym RP, jak również ustrojowe zmiany samorządu rzeczników patentowych. Dotyczą one m.in. wyłączenia biernego i czynnego prawa wyborczego do organów samorządu wobec zawieszonych rzeczników patentowych (w tym na skutek zatrudnienia w administracji publicznej) oraz zwiększenia jawności działania samorządu rzeczników patentowych. W zamyśle projektodawców zmiany te mają zagwarantować organom samorządowym niezależność od wpływu z zewnątrz (w tym ze strony organu, przed którym występują rzecznicy patentowi).

Ostatnie ważna zmiana zaproponowana przez urzędników ministerstwa to nowelizacja ustawy o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju, która dotyczy zakresu i form działalności tej agencji rządowej. Zmiany dotyczące NCBiR polegają na doprecyzowaniu uprawnień nowo powoływanego Dyrektora Centrum oraz funkcjonowania innych jego organów. Modyfikacja ustawy zakłada jednocześnie poszerzenie katalogu instrumentów wsparcia, z jakich korzystać może NCBiR. Projekt daje również możliwości korzystania z instrumentów zwrotnych (pożyczki, poręczenia oraz wsparcie kapitałowe), co z pewnością zwiększa elastyczność w realizacji zadań tej instytucji.

Podsumowując, proponowany projekt ustawy świadczy o tym, że administracja rządowa wychodzi naprzeciw potrzebom zarówno instytucji naukowych, jak i prywatnych podmiotów prowadzących działalność innowacyjną. Ograniczanie barier w prowadzeniu takiej działalności jest niezwykle istotne dla podniesienia konkurencyjności polskiej gospodarki. Szczególnie interesujące wydaje się wykorzystywanie w tym celu instrumentów podatkowych, poszerzanie katalogu instrumentów wsparcia stosowanych przez NCBiR oraz ułatwianie uczelniom i jednostkom naukowym wykorzystywania formy spółki prawa handlowego w prowadzonej działalności. Warto, aby rozwiązania proponowane przez ministerstwo zmierzały do jak najszerszej integracji środowiska naukowego oraz przedstawicieli biznesu poprzez znoszenie barier we wzajemnej współpracy, a w szczególności poprzez umożliwienie elastycznego i łatwego uczestnictwa we wspólnych przedsięwzięciach naukowych nastawionych także na osiąganie zysku. Proponowany projekt stanowi krok w tym kierunku.


Michał Heromiński
Michał Heromiński
Ekspert CA KJ, radca prawny w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Warszawie. Pracował m.in. w kancelarii CMS Cameron McKenna oraz Rabobank. Obecnie prowadzi kancelarię prawną Heromiński i Wspólnicy.
< Powrót do listy Komentarze