dr Bartłomiej Biga

RAPORT: W czyim interesie? Zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w Polsce

 

Działalność organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskim – takich jak ZAiKS , STOART, SWAP czy ZPAV – wywołuje wiele kontrowersji. Tylko w 2015 odnotowały one łączne przychody z opłat za eksploatację praw autorskich na kwotę ponad 611 milionów złotych. Zebrały też pokaźny majątek: sam ZAiKS wykazuje w swoich sprawozdaniach wartość inwestycji krótkoterminowych na kwotę ponad miliarda złotych. – Organizacje te powinny być poddawane znacznie większemu nadzorowi, gdyż swoją pozycję, w przeciwieństwie do innych stowarzyszeń, zawdzięczają głównie regulacjom ustawowym – przekonują w najnowszym raporcie Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego eksperci.

– Organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (dalej: OZZ) są potrzebne, ale należy zidentyfikować związane z ich działalnością absurdy – proponują autorzy raportu: dr Bartłomiej Biga, mec. Bogusław Wieczorek i mec. Łukasz Wieszczyński. – Najbardziej wyrazistym przykładem patologii w tym zakresie jest niewątpliwie konieczność wielokrotnego opłacania licencji przez przedsiębiorców i to nawet w sytuacji, gdy muzyka w danej działalności ma minimalne znaczenie (fryzjer, kawiarnia) – zwracają uwagę.

[POBIERZ cały raport W czyim interesie? Zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w Polsce]

Skala działalności OZZ jest ogromna. Jak wskazują autorzy raportu, tylko w 2015 r. odnotowały one przychody z inkasa, czyli opłaty za eksploatację praw autorskich, w wysokości 611 mln zł. Organizacje te zgromadziły też pokaźny majątek: sam ZAiKS na koniec 2015 wykazał inwestycje krótkoterminowe na poziomie ponad miliarda złotych: 1 006 882 263,46 zł. Dla pozostałych OZZ to kolejne przeszło pół miliarda złotych: 558 milionów na koniec 2015 roku.

Eksperci Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego proponują, by OZZ poddać znacznie większemu nadzorowi. – Swoją pozycję, w przeciwieństwie do innych stowarzyszeń, zawdzięczają głównie przywilejom ustawowym: np. możliwości reprezentowania podmiotów niezrzeszonych czy pobierania opłat reprograficznych – argumentują.

Okazją do przeglądu obowiązujących przepisów będzie spóźniona implementacja Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/26/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oraz udzielania licencji wieloterytorialnych dotyczących praw do utworów muzycznych do korzystania online na rynku wewnętrznym.

– Dla szeroko rozumianej grupy konsumentów kultury, do których zaliczyć należy także przedsiębiorców, szczególnie problematyczny jest niezrozumiały sposób naliczania tantiem. Tak w zakresie samego mechanizmu, jak i ustalanej wysokości – przekonują autorzy raportu.

Eksperci CA KJ wyliczają też dysfunkcje dolegliwe dla środowisk twórczych. Chodzi m.in. o zbyt powolny podział zebranych środków, jak i niezadowalającą część środków rozdysponowywaną między twórców.

– Średnio 19% pobieranych opłat OZZ zatrzymują na pokrycie wysokich kosztów swojej działalności. Na same wynagrodzenia dla zatrudnionych pracowników oraz osób, którym zlecały działalność związaną z pobieraniem inkasa (dotyczy to STOART, SWAP, ZPAV), w roku 2015 wydały 78 mln zł. – ZAiKS w 2015 r. na 460 etatów wydatkował 50 mln zł. W przeliczeniu na każdy etat mamy więc średnie wynagrodzenie w wysokości 9 057 zł brutto miesięcznie – wyliczają eksperci.

Osobny problem to opieszałość organizacji w wypłacaniu środków dla twórców. –Na koniec roku 2015 na rachunkach wszystkich OZZ pozostawały niewypłacone podmiotom uprawnionym środki w wysokości ponad 825 mln zł pobrane w poprzednich latach. Cztery organizacje nie zdążyły zadysponować w sumie kwotą blisko 3 mln zł pobraną przed 1 stycznia 2005 r., a więc w okresie 10 lat, po którym to przedawniają się roszczenia uprawnionych – zwracają uwagę autorzy raportu.

– Z punktu widzenia interesu społecznego nie ma żadnego powodu, aby utrzymywać olbrzymie przywileje OZZ i pozwalać im na akumulację majątku głównie kosztem interesów przedsiębiorców oraz środowisk twórczych – podsumowują autorzy raportu o proponują szereg rekomendacji, które ograniczą dzisiejsze patologie. Chodzi m.in. o wprowadzenie skuteczniejszych instrumentów kontrolnych, limitów potrąceń na koszty działalności czy relatywnie krótkich terminów na dokonanie repartycji.

Raport opracował zespół w składzie:

dr Bartłomiej Biga – ekspert Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego. Doktor nauk ekonomicznych, adwokat. Od 2014 r. pracuje jako adiunkt w Katedrze Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Udziela się ponadto jako ekspert prawny i ekonomiczny w wielu projektach. Zainteresowania naukowe: ekonomiczna analiza prawa, zagadnienia własności intelektualnej (w szczególności ochrona wynalazków, prawo autorskie, zarządzanie zasobami niematerialnymi przedsiębiorstw), efektywność polityk publicznych, funkcjonowanie administracji publicznej, szczególnie w kontekście elastyczności działania i przewidywalności rozstrzygnięć (uznanie administracyjne), działania na rzecz poprawy jakości legislacji, ekonomia kultury.

Bogusław Wieczorek – współpracownik Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego. Radca prawny. Studia prawnicze ukończył na Uniwersytecie Gdańskim pracą dyplomową nagrodzoną w konkursie Urzędu Patentowego. W swojej dotychczasowej praktyce pracował w kancelarii prawnej specjalizującej się w ochronie własności intelektualnej, ogólnopolskiej agencji reklamowej, a także jako redaktor portalu prawniczego. Przez kilka lat obsługiwał fundusz aniołów biznesu wraz z portfelowymi spółkami nowoczesnych technologii. Obecnie uczestniczy w procesie inwestycyjnym oraz komercjalizacji (wynajmie) jednego z największych kompleksów biurowych klasy A w Polsce. Inicjator sprowadzenia praw autorskich do „Czerwonych Maków” do Polski. Autor bloga „Własność intelektualna w praktyce” wielokrotnie cytowanego w mediach. Wspiera liczne inicjatywy pozarządowe.

Łukasz Wieszczeczyński – współpracownik Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego. Adwokat, absolwent Wydziału Prawa i Administracji UAM w Poznaniu. Autor pracy dyplomowej dotyczącej naruszenia patentu, która została nagrodzona w konkursie na najlepszą pracę magisterską z zakresu prawa własności przemysłowej organizowanym przez Urząd Patentowy RP. Ukończył również Podyplomowe Studium Prawa Własności Intelektualnej na Uniwersytecie Warszawskim. Prowadzi własną kancelarię adwokacką, skupiając się na obsłudze małych i średnich przedsiębiorstw oraz doradzając w zakresie praw na dobrach niematerialnych. Od wielu lat współpracuje również z organizacjami trzeciego sektora, prowadząc wykłady, seminaria oraz warsztaty.

Adnotacja z 21 kwietnia 2017 r.:

W związku z cyklem wydawniczym oraz zamknięciem publikacji do druku przed upublicznieniem informacji o rozwiązaniu kwestii należnych tantiem związanych z organizacją i przebiegiem Światowych Dni Młodzieży, nie znalazła się ona w pierwszej wersji raportu. Opublikowane zostało drugie, poprawione wydanie raportu, uwzględniające powyższy fakt i taka wersja raportu jest obecnie dostępna. Jednocześnie podtrzymujemy stanowisko, że fakt utrzymującej się w opinii publicznej przez wiele miesięcy niepewności co do zakresu i wysokości należnych tantiem, w naszym przekonaniu nie świadczy o prawidłowym funkcjonowaniu systemu zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w Polsce.

Pragniemy jednocześnie nadmienić, że źródłem informacji o wysokości oczekiwanej od organizatorów ŚDM zapłaty był m.in komunikat ze strony Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (http://www.mkidn.gov.pl/pages/posts/oswiadczenie-mkidn-dot.-oplat-za-odtwarzanie-utworow-muzycznych-podczas-sdm-6525.php), w którym podano iż „Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego otrzymało informacje, że Stowarzyszenie Autorów ZAIKS oczekuje od organizatorów Światowych Dni Młodzieży wielomilionowych opłat za publiczne odtwarzanie utworów muzycznych podczas koncertów, spektakli teatralnych i innych wydarzeń artystycznych, które miały miejsce podczas ŚDM.” Podobne informacje pojawiały się także w licznych – nieprostowanych – materiałach medialnych.

[Zobacz: Stanowisko ZAIKS w sprawie raportu]

 


dr Bartłomiej Biga
dr Bartłomiej Biga
Ekspert CA KJ ds. ekonomicznej analizy prawa, doktor nauk ekonomicznych, adwokat
< Powrót do listy Raporty
 
  • KOMENTARZE
    • Highly detailed Earth, illuminated by moonlight. The glow of cities sheds light on the detailed exaggerated terrain and translucent water of the oceans. Elements of this image furnished by NASA
      dr Michał Kuź

      Przyszłość Europy i niemieckie obawy

       
      W pierwszym tygodniu listopada tygodnik „Der Spiegel” ujawnił fragmenty raportu dotyczącego możliwych zagrożeń systemowych dla Republiki Federalnej Niemiec w perspektywie do roku 2040. „Strategiczny Przegląd 2040” wyróżnia sześć możliwych scenariusz geopolitycznych wpływających na bezpieczeństwo Niemiec. Autorzy wyraźnie szeregują je od optymistycznych do bardziej pesymistycznych. Szczególnie ciekawe są te drugie, które stawiają Europę Wschodnią jako potencjalne zagrożenie. Publikacja raportu pokazuje, że Niemcy zaczynają coraz poważniej myśleć...

      Czytaj więcej

  • PUBLIKACJE
    • RAPORT: Rewolucja i równowaga. Założenia kompleksowej reformy wymiaru sprawiedliwości
      dr Jacek Sokołowski

      RAPORT: Rewolucja i równowaga. Założenia kompleksowej reformy wymiaru sprawiedliwości

       
      Realizacja społecznych funkcji sądownictwa w nowoczesnym państwie wymaga delegowania na sędziów niezbędnego zakresu władzy. Sądownictwo musi być autonomiczne wobec pozostałych struktur władzy państwowej właśnie dlatego, że w przeciwnym wypadku nie będzie w stanie zapewnić ani utrwalenia wzorców, ani kreacji nowych, ani też legitymizacji państwa jako całości. Trójpodział władzy nie jest abstrakcyjną wartością, lecz funkcjonalną zależnością, na której swój sukces rozwojowy oparły państwa Zachodu – pisze w...

      Czytaj więcej

  • AKTUALNOŚCI