Mateusz Mroczek

Czy Polska potrzebuje ustawy antyterrorystycznej?

 

 

Polska jest jednym z ostatnich krajów w Unii Europejskiej, który nie przyjął jeszcze rozwiązań prawnych pozwalających na koordynację działań służb zwalczających zjawisko terroryzmu. Ogłoszone przez MSWiA założenia tzw. ustawy antyterrorystycznej, jak i samą ideę opracowania takiego projektu, należy zatem co do zasady ocenić pozytywnie. Warto jednak zwrócić uwagę, że niektóre zapisy mogą budzić wątpliwości z punktu widzenia zgodności z konstytucją.

W kilka dni po zamachach w Brukseli, na fali społecznego poruszenia problemem terroryzmu, szef MSWiA wraz z koordynatorem ds. służb specjalnych ogłosili główne założenia przyszłej tzw. ustawy antyterrorystycznej. Co prawda prace w międzyresortowym zespole trwały już od kilku miesięcy, ale w ostatnim okresie nabrały znacznego przyspieszenia. Gotowy akt prawny ma zostać przekazany pod obrady parlamentu na początku kwietnia, tak by nowe przepisy mogły wejść w życie jeszcze przed Światowymi Dniami Młodzieży oraz szczytem NATO w Warszawie.

Z ujawnionych informacji wynika, że kluczowe miejsce w systemie państwowych służb zajmujących się przeciwdziałaniem terroryzmowi ma objąć Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, która już dzisiaj prowadzi działalność w tym zakresie w ramach Centrum Antyterrorystycznego. ABW ma uzyskać dostęp na zasadzie tzw. stałego łącza do wszystkich istotnych baz danych będących w dyspozycji organów państwa i samorządów, co w założeniu ma znacznie uprościć i przyspieszyć pozyskiwanie danych koniecznych do “rozpoznawania, zapobiegania oraz zwalczania zagrożeń i przestępstw o charakterze terrorystycznym”. Idea ta zasługuje jednak nie tyle na pochwałę, co raczej zdziwienie, że w drugiej dekadzie XXI wieku nadal nie funkcjonują w naszym państwie systemy integrujące działania elektronicznych baz danych w instytucjach publicznych. Obawy o zagrożenie dla prywatność obywateli są w tym przypadku nieuzasadnione, gdyż wszystkie te dane i tak są w dyspozycji organów publicznych. A nawet wszystkich internautów, jeśli mówimy o publicznych rejestrach np. osób prowadzących określoną działalność gospodarczą.

Z innych zapisów wynika, że w pewnym zakresie osłabieniu ulegnie ochrona tajemnicy bankowej. ABW uzyska bowiem możliwość żądania od instytucji finansowych danych osób podejrzewanych o działalność terrorystyczną. Warto jednak zwrócić uwagę, że już dzisiaj banki – na żądane szeregu podmiotów – zobligowane są do przekazywania informacji stanowiących tajemnicę bankową (zob. art. 105 Prawa bankowego). Niemniej warto pamiętać, że międzynarodowe siatki terrorystyczne często pozyskują środki na swoja działalność pod przykryciem legalnych inwestycji m.in. finansowych (vide głośny przypadek grupy Czeczenów organizujących w Polsce finansowanie tzw. Państwa Islamskiego). Monitoring niektórych przepływów pieniężnych jest więc z tego punktu widzenia konieczny.

Pozytywnie, w szczególności z perspektywy modernizowanych obecnie na szczeblu UE zasad współpracy organów krajowych w celu zwalczania terroryzmu, należy ocenić pomysł utworzenia jednolitego dla wszystkich służb wykazu osób mogących mieć pośredni lub bezpośredni związek z terroryzmem. Potrzebne, choć kontrowersyjne, mogą również okazać się nowe uprawnienia organów państwa, pozwalające na natychmiastowe wydalenie z kraju cudzoziemców, którzy stanowią zagrożenie (pozostawiając im możliwość wniesienia odwołania, jednak już spoza terenu Polski). Rozsądne wydaje się również wprowadzenie obowiązku wylegitymowania się dowodem osobistym przy kupnie telefonicznych kart pre-paid. Polska jest jednym z nielicznych krajów UE, które pozwalały na tak swobodny obrót nierejestrowanymi kartami SIM, więc w tej dziedzinie dostosujemy się do obowiązującego od lat trendu. Jednocześnie pomysł ten z perspektywy przeciętnego, uczciwego obywatela nie powinien być uciążliwy, a w określonych przypadkach ułatwi identyfikację i lokalizację przestępców.

Równie istotną zmianą ma być możliwość zawieszenia imprez masowych i zgromadzeń publicznych w sytuacji realnego zagrożenia zamachem terrorystycznym. Choć nie znamy jeszcze formy, w jakiej takie “zawieszenia” będą się odbywać, to warto podkreślić, że obecne procedury w tym zakresie okazałyby się niewydolne w przypadku poważnego zagrożenia terrorystycznego. Podobnie zresztą jak dotychczasowe regulacje zakazujące w każdym przypadku przeprowadzania przeszukań i zatrzymań w godzinach nocnych. Ministerstwo planuje znieść ten zakaz w stosunku do przestępstw terrorystycznych, co jak pokazują niektóre przykłady działań francuskiej i belgijskiej policji w stosunku do niedawnych zamachowców, jest kierunkiem słusznym, a przy tym niegodzącym w prawa obywatelskie.

Wątpliwości budzi jednak pomysł wprowadzenia możliwości zatrzymywania za zgodą sądu na 14 dni osób podejrzewanych o działalność terrorystyczną do czasu postawienia im zarzutów. Obecnie osobę  podejrzaną zatrzymać można na maksymalnie 48 godzin, a sąd ma dodatkowe 24 godziny na rozpatrzenie ewentualnego wniosku o areszt, przedłożonego wraz z postawionymi zarzutami. Kilkukrotne wydłużenie terminu zatrzymania osób podejrzewanych o terroryzm jest wprost sprzeczne z art. 41 par. 3 Konstytucji oraz wiążącymi Polskę konwencjami międzynarodowymi, które wprowadzają obowiązek jednolitego traktowania wszystkich zatrzymanych, niezależnie od czynu, jaki popełniła dana osoba. Tożsame obawy wynikają ze znacznego zróżnicowania uprawnień służb, które mogą stosować wobec obywateli Polski oraz wobec cudzoziemców. Obcokrajowcy będą mogli zostać potraktowani znacznie “surowiej” niż Polacy, co biorąc pod uwagę sygnały o co najmniej kilkudziesięciu naszych rodakach walczących w szeregach tzw. Państwa Islamskiego niekoniecznie musi okazać się zasadne.

Niezależnie od omówionych wyżej założeń przyszłej ustawy antyterrorystycznej, warto zwrócić uwagę na stosunkowo ogólny charakter kodeksowej definicji przestępstw o charakterze terrorystycznym, która już dzisiaj funkcjonuje w polskim porządku prawnym. Wedle przepisów kodeksu karnego za działalność terrorystyczną uznaje się takie działania jak poważne zastraszanie wielu osób, zmuszanie organów władzy do podjęcia lub zaniechania określonych czynności, wywoływanie poważnych zakłóceń w ustroju lub gospodarce państwa, a także inne czyny “wspomagające” działalność terrorystyczną. Z ujawnionych informacji wynika, że katalog ten ma zostać rozszerzony o sam tylko udział w szkoleniach terrorystycznych. Tak ogólne ujęcie tego rodzaju przestępstw jest konieczne ze względu na wielowymiarowość i nieprzewidywalność problemu terroryzmu, a poza tym odpowiada wiążącym Polskę zobowiązaniom międzynarodowym dot. zwalczania terroryzmu.


Mateusz Mroczek
Mateusz Mroczek
Ekspert CA KJ ds. legislacji, aplikant radcowski Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie, absolwent studiów prawniczych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego
< Powrót do listy Komentarze
 
  • KOMENTARZE
    • Ministerstwo nie naprawi konstrukcji zawodu komornika
      dr Jacek Sokołowski

      Ministerstwo nie naprawi konstrukcji zawodu komornika

       
      Pod koniec maja do Sejmu trafił rządowy projekt ustawy o komornikach sądowych. Propozycja Ministerstwa Sprawiedliwości to mieszanka sensownych pomysłów, garści nierozwiązanych (ale na nowo skomplikowanych) problemów przeniesionych z poprzedniego stanu prawnego oraz kilku ekstrawagancji. Próba „naprawy” tego zawodu bez fundamentalnych zmian w jego konstrukcji może skończyć się paraliżem postępowań egzekucyjnych oraz odejściem wielu komorników z zawodu.

  • PUBLIKACJE
    • Na Północ zwrot
      Adam Balcer

      RAPORT: Na Północ zwrot! Szanse i przeszkody we współpracy z państwami skandynawskimi

       
      Polska powinna ustanowić strategiczne partnerstwo z krajami Rady Nordyckiej jako naturalnymi sojusznikami – proponuje w najnowszym raporcie pt. „Na Północ zwrot! Szanse i przeszkody we współpracy Polski z państwami skandynawskimi” Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego. To konieczne w sytuacji postępującego procesu budowy Europy kilku prędkości, w której rdzeń będzie stanowiła strefa euro, utrzymującego się zagrożenia ze strony neoimperialnej Rosji dla regionu Europy Środkowo-Wschodniej oraz konieczności dokonania...

      Czytaj więcej

  • AKTUALNOŚCI